تيزهوشى پيش‌گيرى راه گسترش و استوارى بيان و جويائى و جدائى حق از باطل برايت هموار خواهد بود . و خداى بسوى راستى و پيروزى رهنما است . كارها بايد به دو گذاشت و او تكيه‌گاه است . ( [ اشراق اول ] ) در ايساغوجى است ( 1 ) و در آن يك مقدّمه و چند لمعه است ( 2 ) . * ( [ مقدمه ] ) * منطق ترازوى ادراكست كه افكار بدان سنجيده مىشود تا فكر درست از نادرست شناخته آيد ( 3 ) . فكر انتقال يافتن ذهن در امور حاضريستكه صورتهاى اشيااند و دانش ناميده ميشوند . ذهن هرگاه از امور حاضره با روش مخصوصى انتقالات خود را انجام دهد بامور غير حاضر از جهت عدم حضور - كه جهل است - خواهد رسيد . فكر مجموع دو انتقال است . و آن انتقالى نيست كه برابر با حدس باشد ( 4 ) . گاهى ترتيب امور ذهنى به نحوى نيست كه موجب تاديه بمجهول گردد و يا ترتيب در چيزهائى كه از آن تاديه حاصل مىشود واقع نشده . و خطا اين گونه فكرهائى است كه مؤدى نباشد و به همين جهت بقانونى نيازمندى حاصل آمده كه نگهدار از خطا باشد ( 5 ) .